Асат би Алпысұлы жерленген жері

Киелі обьекті

XVIII ғасыр

Зеренді ауданы, Кіші Түкті а.

Географиялық координаттары: 52°51'11.9"N 69°33'49.7"E

Асат Алпысұлы (1827–1875) – XIX ғасырда өмір сүрген белгілі қазақ биі, әдет-ғұрып құқығының білгірі, дипломат және қоғам қайраткері. Ол қазіргі Ақмола облысы Зеренді ауданы аумағындағы Кіші-Түкті орман шаруашылығына қарасты Қарашілік ауылы маңындағы кең далада дүниеге келген.

Асат жастайынан шешендігімен, әділ билігімен және даулы мәселелерді шебер шеше білуімен ерекшеленді. Қазақтың дәстүрлі құқықтық жүйесі – әдет-ғұрып заңдарын терең меңгеруі, даналығы мен әділдігі арқасында ол Көкшетау өңірі халқы арасында кеңінен танылды. Оның жер, руаралық және шаруашылық мәселелеріне қатысты қабылдаған шешімдері үлкен беделге ие болып, дау-жанжалдарды әділ шешудің үлгісі саналды.

XIX ғасырда билер институты қазақ қоғамының өмірінде маңызды рөл атқарды. Билер құқықтық дәстүрлердің сақтаушылары, ру-тайпалар мен билік өкілдерінің арасындағы дәнекер, қоғамдық келісім мен тәртіптің кепілі болды. Асат Алпысұлы осы институттың аса беделді өкілдерінің бірі еді. Оның пікірі бірнеше рулар мен ауылдардың мүдделеріне қатысты маңызды мәселелерді шешуде ескеріліп отырды.

Халық жадында Асата бидің дипломатиялық қабілеттері туралы көптеген әңгімелер сақталған. Аңыздарға қарағанда, ол ерекше сендіру қабілетіне ие болып, ең күрделі даулардың өзін бірнеше орынды сөзбен шешіп отырған. Жергілікті тұрғындар арасында оның даналығы, көрегендігі және ең қиын жағдайларда да ортақ мәмілеге келе білу қабілеті туралы көптеген аңыздар мен тағылымды әңгімелер бүгінгі күнге дейін сақталған.

Кең тараған аңыздардың бірі қазақ даласына қоныс аудару қозғалысы күшейіп, Ресей империясы қазақ жерлерін әкімшілік тұрғыдан игере бастаған кезеңде Омбы губернаторының келуімен байланысты. Келіссөз барысында Асат Алпысұлы жергілікті халықтың мүддесін қорғап, билер мен ауыл ақсақалдарының халықтың заңды өкілдері ретіндегі маңызын дәлелдей білген. Халық арасында сақталған әңгімелерге сәйкес, ресейлік шенеунік қазақ даласындағы дәстүрлі басқару институттарының жоғары беделін мойындауға мәжбүр болған.

Халық жадында Асат би туралы көптеген аңыздар, тағылымды әңгімелер мен естеліктер сақталған. Бұл деректерде ол әділ би, дарынды дипломат және өз халқының мүддесін қорғаған тұлға ретінде көрінеді. Ауызша тарихи мұралар оның замандастары арасындағы жоғары беделін және XIX ғасырдағы қазақ қоғамының қоғамдық өміріндегі маңызды орнын айқын көрсетеді.

Бүгінде Асат Алпысұлы XIX ғасырдағы қазақ даласының көрнекті тұлғаларының бірі ретінде бағаланады. Ол халықтық сот төрелігінің дәстүрлерін сақтауға, қоғамдық келісімді нығайтуға және тарихи өзгерістер кезеңінде жергілікті халықтың мүдделерін қорғауға елеулі үлес қосты.

Асат Алпысұлы қайтыс болғаннан кейін оның жерленген орны халық тағзым ететін және құрмет көрсететін қасиетті орынға айналды. Ақмола өңірінің тұрғындары көрнекті бидің қабіріне келіп, оның халық алдындағы еңбегіне тағзым етеді. Зеренді ауданындағы Қарашілік ауылының маңындағы бұлаққа Асат атаның есімі берілген. Бұл халықтың оған деген ерекше құрметін және оның есімінің ел жадында сақталғанын көрсетеді.

Асат Алпысұлының жерленген жері Ақмола облысының тарихи-мәдени және киелі объектілерінің бірі болып табылады. Бұл объекті қазақ халқының дала заңдылығы, халықтық дипломатия және қоғамдық келісім дәстүрлерімен тығыз байланысты рухани әрі тарихи мұрасын айқындайды.