Абақай сақ ғибадатханасы

Киелі обьекті

ерте темір ғасыры  (б.з.д. VII-III ғғ.)

Бурабай ауданы, Абылайхан а.

Географиялық координаттары: 53.167294, 70.114456

Бүгінгі таңда Абақай кешені-Ата-бабарухын құрметтеугебайланысты ғибадат және еске алу орталығы(№1 объект).Оның қасиеттілігіқайың бұтақтарынабайланған мата қалдықтарында, қазіргі тасқоршаудағы монеталарда жәнеоның алдындағыескерткіште көрінеді.

Ежелгі уақытта бұл жер ғұрыптық жерлеу рәсімдерін жасау үшін пайдаланылған, бұған ерте темір дәуіріне жататын №2-3 объектілердегі қазба жұмыстары дәлел бола алады.

№ 2 қорған-кенотаф. Бұл қалыңдығы 0,3–0,4 м жететін дөңгелек пішінді тас үйінді қорғанның астынан қабір шұңқыры табылды, оның тереңдігі материктік қабаттың сипатына байланысты (тау жыныстарының шығуы) шамалы болды. Осылайша, мұнда жерлеуді белгілеу мақсатында кішкене шұңқыр қазылды, бұл оның ғұрыптық сипатын айқын көрсетеді деген қорытынды жасауға болады. Объекті жерлеу орнында қайтыс болған адамның қалдықтары болмаған кезде жерлеу рәсімінің барлық элементтері сақталатын кенотафтардың классикалық түріне жатады.

№ 3 қорған да кенотаф болып табылады. Көлемі 6×5 м, қалыңдығы 0,2 м болатын сопақша пішінді тас қорған. Бұл объектінің айырмашылығы-бұл жерде қабір шұңқырын анықтау мүмкін болмады, бұл №2 қорғанға ұсынылған ғұрыптық жерлеу құрылғысының рәсімінен біршама өзгеше.

№7 қорған түркіге дейінгі-ерте ортағасырлық кезеңдердің табынушылық объектілеріне жатады. Бұл бір тас қорғаннан шығысқа қарай (бұл жағдайда оңтүстік-шығысқа қарай) екі тас жотасы созылып жатқан «мұртты» қорғанның ең қарапайым түрін білдіреді. Өкінішке орай, зерттелген «мұртты» қорғанның солтүстік жотасы бөлшектелді, нәтижесінде оны анықтау мүмкін болмады. Қорғанның өзінде адамның жерленуі және басқа да заттай олжалар болған жоқ. Оңтүстік жотаның бастапқы бөлігінде екі стела орнатылды .

«Мұртты» қорғандардыңбұл құрылымыЖайық, орталық және СолтүстікҚазақстанның зерттелген кешендеріарасында кең таралған.Бұл кешендер«мұртты» қорғандарға тәнқұрбандық пен ескеалу рәсімдерін көрсетеді. Бұл рәсімдердіңнегізгі белгілері-тасүйіндісі, адам қалдықтарыныңболмауы, басқа заттармүлдем болмаған кезде ыдыстардыңматериктік ойпатқа орналасуы, от іздерімен жануарлардыңсүйектері, көбінесе жылқылар болып келуінде.

Қыш ыдыс бұйымдардың типологиялық ұқсастығы жәнеV–VII ғасырлардағыкешеннің уақыт шеңберіменсәйкес келетін радиокөміртектікезең тардиапазондары бұл түрдіғалымдар қазіргі кезеңдегі«мұртты қорғандар» тарихи-мәдени кешенінің негізгі белгі ретіндетанитын негізгі формаретінде бөлуге мүмкіндікбереді.

Дереккөз: 2024 ж. «Ақмола облысындағыархеологиялық зерттеулер: Абақайкиелі кешенінзерттеу» археологиялық есебі