Әздембай сал Көтербайұлы жерленген жері

Киелі обьекті

XVIII ғасырдың аяғы- XIX ғасырдың басы

Целиноград ауданы, Софиевка а.,  ескі мұсылман зираты

Географиялық координаттары:51.34352, 71.70756

Әздембай сал Көтербайұлының жерленген жері Ақмола облысы Целиноград ауданының Қоянды ауылы маңында орналасқан. Бұл объекті қазақтың дәстүрлі мәдениетінің көрнекті өкілі, халық ақыны, әнші әрі сал-серілік өнердің жарқын тұлғасы Әздембай салдың өмірі мен шығармашылығына байланысты өңірдің маңызды тарихи-мәдени ескерткіштерінің бірі болып табылады.

Әздембай Көтербайұлы (1836–1916) XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Сарыарқа өңірінде өмір сүрген белгілі ақыны әрі әнші-орындаушылардың бірі. Ол қазіргі Шарбақкөл ауданы аумағындағы Теке ауылында дүниеге келген. Жастайынан ерекше ақындық және әншілік қабілетімен танылып, суырыпсалма өнерді жетік меңгеріп, қазақ мәдениетіндегі поэзияны, музыканы, орындаушылық шеберлікті және биік адамгершілік қасиеттерді тоғыстырған сал-серілік дәстүрдің көрнекті өкіліне айналды.

Халық арасында Әздембай сал деген атпен кеңінен танылды. Замандастары оны суырыпсалма ақын, күй мен әнді шебер орындаған домбырашы әрі халық әндерін орындаудағы ерекше талантымен даңққа бөленді. Оның шығармашылығы қазақтың дәстүрлі әншілік-ақындық өнерінің көрнекті өкілдерінің ықпалымен қалыптасты. Әздембай сал өзінің рухани ұстаздары ретінде атақты Балуан Шолақты, Ғазизді және Жаяу Мұсаны ерекше құрмет тұтқан. Олардың шығармашылық дәстүрлері Әздембай салдың әндері мен жырларынан, орындаушылық мәнерінен айқын көрініс тапты.

Әздембай сал қазақ даласында қоғамдық өзгерістер орын алған кезеңде өмір сүрді. Сол дәуірде дәстүрлі мәдениет халықтың рухани өмірінде маңызды орын алып, ұлттық құндылықтардың сақталуына қызмет етті. Ақын өз шығармалары арқылы туған жердің сұлулығын, үлкенді құрметтеу, адамгершілік қасиеттерді, халықтық салт-дәстүрлердің адалдығын жырлады. Оның шығармалары қазақ қоғамының дүниетанымын, өз дәуірінің тарихи оқиғаларын және дала тұрғындарының тұрмыс-тіршілігін бейнелейді. Ақын шығармаларында ата-бабаға деген құрмет ерекше орын алады. Шежірелік деректер бойынша оның арғы аталарының қатарында Аспантай мен Саурық сияқты дана тұлғалар болған. Әздембай сал өз толғаулары мен әндерінде атасы Жансары мен әкесі Көтербайды ерекше құрметпен еске алып, ұрпақтар сабақтастығының, ата-тек тарихын қастерлеудің және ұлттық дәстүрді сақтаудың маңызын толғады.

Әздембай салдың шығармашылық мұрасы қазақ әдебиеті мен фольклорында маңызды орын алады. Оның көптеген шығармалары халық арасынан жиналып, бүгінгі күнге дейін сақталған. Ақын мұрасын жинақтауда Бозтай Жақыпбаев үлкен еңбек сіңіріп, 1946 жылы жиналған материалдарды Қазақ КСР Ғылым академиясының қолжазбалар қорына тапсырған. Ал 1961 жылы шежіре жинаушы Жұматай Мәдиев ақынға қатысты қолжазба материалдарды қорға өткізді. Архив деректеріне сәйкес, 1947 жылдың өзінде-ақ Әздембай сал мұрасының көлемі 45 бет қолжазбаны құрап, 2800-ден астам өлең жолын қамтыған.

Әздембай салдың шығармалары қазақ әдебиетінің, дәстүрлі музыка өнерінің және ауызша поэзиялық мұрасының тарихын зерттеуде құнды дереккөз болып табылады. Оның шығармашылығы Сарыарқаның бай рухани мәдениетінің көрінісі әрі XIX ғасырдағы қазақ халқының мәдени дамуының жарқын үлгісі саналады.

1916 жылы дүниеден өткеннен кейін Әздембай сал қазіргі Қоянды ауылы маңындағы мұсылман зиратына жерленді. Ұзақ жылдар бойы оның жерленген орны халық жадында көрнекті ақынның, ұлттық дәстүрдің жанашыры әрі сақтаушысының рухына тағзым ететін қасиетті орын ретінде сақталып келеді. Бұл жерге ақынның ұрпақтары, зерттеушілер, шығармашылық зиялы қауым өкілдері және қазақ халқының тарихы мен мәдени мұрасына қызығушылық танытатын жұртшылық арнайы келеді.

Қазіргі уақытта Әздембай сал Көтербайұлының жерленген орны Ақмола облысының тарихи-мәдени мұра объектілерінің бірі және өңірдің киелі орындарының қатарына жатады. Бұл объекті тарихи жадыны сақтауда, қазақ әдебиеті мен музыка өнерінің тарихын зерттеуде, халықтың рухани мұрасын насихаттауда, сондай-ақ жас ұрпақты отансүйгіштікке және ұлттық мәдениет пен құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады.