Алыптомар мазары

Киелі обьекті

XIX ғасырдың соңы

Қорғалжын ауданы, Абай а. шығысына қарай 10 км

Географиялық координаттары: 50.556333, 70.126889

Алыптомар мазары – Ақмола облысы Қорғалжын ауданының Абай ауылы маңында орналасқан XIX ғасырдың сәулет және діни-ғұрыптық ескерткіші. Ол дала өңіріне тән халықтық құрылыс өнерінің ерекшеліктерін айқын көрсететін дәстүрлі қазақтың жерлеу-мемориалдық сәулет өнерінің көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады.

Халық арасында сақталған аңыз бойынша, Алыптомарелге сыйлы, діндар адам болған. Исламның басты парыздарының бірі – қажылықты өтеу мақсатымен Меккеге сапарға аттанған. Алайда жол үстінде ауыр сырқатқа шалдығып, қайтыс болады. Ол жерленген орынға кейіннен оның есімімен аталған мазар тұрғызылған. Көптеген жылдар бойы жергілікті тұрғындар бұл орынды қасиетті мекен ретінде құрметтеп, тағзым етіп келеді.

Мазар дәстүрлі технология бойынша дайындалған шикі кірпіштен тұрғызылған. Кірпіш құрамына саз, қойдың жүні, қой сүтінь пайдалану арқасында құрылыс материалының беріктігі мен төзімділігін арттырған. Мазар өзіндік сәулеттік шешімімен ерекшеленеді және күмбезді кіреберісі бар сағана үлгісінде салынған қазақ мазарларының сирек кездесетін түріне жатады. Мазардың жоспары шығыстан батысқа қарай бағытталған екі камералы композициядан тұрады. Негізгі кіреберіс шығыс жағында орналасқан және биік емес аркамен безендірілген. Ол диаметрі шамамен 2,8 метр болатын кірпіш күмбезбен жабылған сопақша бөлмеге алып келеді. Кіреберіс бөлмеден аркалы ойық арқылы диаметрі шамамен 6,5 метр болатын негізгі дөңгелек жерлеу камерасына өтуге болады. Негізгі камера қабырғаларының биіктігі шамамен 3 метрді құрайды. Ескерткіштің сәулеттік келбеті үйлесімді пропорцияларымен, қасбет қабырғаларының жұмсақ пішіндерімен және дәстүрлі қазақ мемориалдық сәулетіне тән қарапайым сәндік безендірілуімен ерекшеленеді.

Мазардың басты ерекшеліктерінің бірі – кіреберіс бөліктің күмбезінің жоғарғы құрылысында байқалатын ерекшелік. Бұл жерде кіреберіс аркасының айналасындағы кірпіш қалаудың бір бөлігі құлағаны байқалады. Соған қарамастан, ескерткіш өзінің негізгі сәулеттік ерекшеліктерін сақтап, қазақ даласының құрылыс өнері тарихын зерттеу тұрғысынан маңызды нысан болып табылады.

Бүгінде Алыптомар мазары Ақмола облысының тарихы мен сәулет өнерінің құнды ескерткіштерінің бірі саналады. Ол өз дәуірінің құрылыс технологияларының ерекшеліктерін айқын көрсетіп, қазақ халқының рухани дәстүрлері мен даладағы көрнекті тұлғалар туралы халық жадын сақтап келе жатқан тарихи-мәдени мұра нысаны болып табылады.