Тіржан қажы жерленген жері

Киелі объекті

XIX ғ.

Зеренді ауданы, Бәйтерек а.

Тіржан қажы (шын аты – Әмре Байғожаұлы) 1855 жылы қазіргі Зеренді ауылына жақын орналасқан Тасбұлақ өңірінде дүниеге келген. Табиғи бұлағы мен қолайлы жағдайларының арқасында бұл жер ежелден қазақ руларының қоныстанып, көшіп-қонып жүрген мекені болған. Кейіннен оның туған жерінде қалыптасқан ауыл Тіржан ауылы деп атала бастады.

Тіржан қажы XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Көкшетау өңірінің ең танымал әрі құрметті тұлғаларының бірі болды. Қомақты дәулеті мен жергілікті халық арасындағы зор беделінің арқасында ол тек ауқатты шаруашылық иесі әрі мал өсіруші ретінде ғана емес, мұқтаж жандарға көмек көрсетіп, қоғамдық және діни бастамаларды қолдаған қайырымды жан ретінде де танылды. Тіржан «қажы» құрметті атағын қасиетті Мекке қаласына қажылық сапарын орындағаннан кейін алды. Ол кезеңде қажылыққа бару қазақ қоғамы үшін аса маңызды оқиға болып саналып, адамның терең діни көзқарасын ғана емес, қоғамдағы жоғары мәртебесін де білдіретін. Қажылықтан оралғаннан кейін Тіржан ел арасында ерекше құрметке ие болып, қоғамдық мәселелерді шешуге белсенді араласқан.

Замандастарының естеліктері мен халық жадында сақталған мәліметтерге қарағанда, Тіржан қажы өз дәуірінің көптеген көрнекті тұлғаларымен тығыз қарым-қатынаста болған. Оның жақын таныстарының қатарында белгілі билер Тынымбек пен Шәкей, атақты ақындар мен әншілер Ақан сері Қорамсаұлы мен Үкілі Ыбырай, діни және қоғам қайраткері Науан Хазірет, сондай-ақ өңірдің ықпалды әрі ауқатты азаматтары Азнабай, Нығметжан және Тәшен болған. Тіржан қажының шаңырағы қазақ зиялыларының, дін өкілдерінің және дәстүрлі ақсүйектердің бас қосатын қоғамдық өмір орталықтарының бірі саналған.

Тіржан қажының қазақ мәдениетінің көрнекті өкілдерімен достығы мен қарым-қатынасы өлке тарихында ерекше орын алады. Халық арасындағы аңыз-әңгімелерге қарағанда, ол дарынды ақындар мен әншілерге қолдау көрсетіп, қонақжайлық танытып, қоғамдық іс-шаралардың өткізілуіне және ұлттық дәстүрлердің сақталуына ықпал еткен. Осы қасиеттерінің арқасында оның есімі халық жадында жомарттықтың, қонақжайлықтың және рухани құндылықтарды құрметтеудің үлгісі ретінде сақталды.

Тіржан қажы Ресей империясының әкімшілік реформалары жүргізіліп, қазақ қоғамының дәстүрлі өмір салты біртіндеп өзгеріске ұшыраған кезеңде өмір сүрді. Сол өзгерістерге қарамастан, ол дәстүрлі адамгершілік құндылықтарын берік ұстанып, Көкшетау өңірі тұрғындарының арасында зор беделге ие болды.

Тіржан қажы қайтыс болғаннан кейін қазіргі Зеренді ауданының аумағында жерленген. Оның бейіті Бәйтерек ауылының маңында орналасқан және жергілікті халық тағзым ететін орындардың бірі болып табылады. Қабір басында «Байғожа ұлы Әмре (Тіржан қажы)» деген жазуы бар құлпытас орнатылған, ол жерленген адамның кім екенін дәлелдейді.

Бүгінде Тіржан қажының жерленген орны тарихи-мәдени мұра ескерткіші және өңірлік маңызы бар киелі объекті болып табылады. Ол Көкшетау өңірінің қоғамдық және рухани өмірінде елеулі рөл атқарған тұлғаның есімімен байланысты. Объекті XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қазақ қоғамына тән қайырымдылық, қонақжайлық және діни-адамгершілік құндылықтарды құрметтеу дәстүрлерін бейнелейтін тарихи, мемориалдық және рухани құндылыққа ие.