Қалақ батыр жерленген жері

Киелі обьекті

XVII ғ. басы

Зеренді ауданы, Күсеп а.

Қалақ батыр – қазақ даласының аңызға айналған батырларының бірі. Оның есімі ерлігімен, жауынгерлік шеберлігімен және туған жерін жанқиярлықпен қорғауымен халық жадында сақталған. Аңыздарға қарағанда, ол қазақ жеріне сыртқы қауіп күшейген кезеңде өмір сүріп, ел шекарасын жау шапқыншылығынан қорғауға белсене қатысқан.

Халық аңыздарында Қалақ батыр жоңғар басқыншыларына қарсы шайқастарда ерекше көзге түскен батыл жауынгер әрі дарынды қолбасшы ретінде сипатталады. Жау әскері сан жағынан басым болғанына қарамастан, батыр өз жасағын шебер ұйымдастырып, жер жағдайын тиімді пайдалана отырып және жеке ерлігінің арқасында сарбаздарын топтастырып, қарсыласқа лайықты тойтарыс бере алған. Ірі жеңістердің бірінен кейін оның есімі қазақ рулары арасында кеңінен танылып, халықтың ерекше құрметіне бөленген.

Аңыздардың бірінде Қалақ батырдың асқан күш-қайраты мен төзімділігі туралы айтылады. Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда, ол шайқастарда әрдайым жауынгерлердің алдыңғы сабында болып, өзінің жеке үлгісімен сарбаздарға жігер берген. Халық арасында сақталған тағы бір аңызда оның Алатау тауының баурайында жоңғар жасақтарына қарсы шайқаста ерекше ерлік пен қолбасшылық қабілет танытқаны баяндалады.

Қалақ батырдың туған және қайтыс болған жылдары туралы нақты тарихи деректер бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Ауызша тарихи мәліметтер бойынша, ол Есіл өзенінің бойындағы қазіргі Атбасар мен Сандықтау аудандарының аралығында орналасқан Керегетас өңірінде дүниеге келген. Оның өмірі қазақ жерінің тұтастығын сақтау және көшпелі қауымдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолындағы күрес кезеңімен тұспа-тұс келген. Халық жадында Қалақ батыр тек ержүрек жауынгер ретінде ғана емес, сонымен қатар өз халқының қамын ойлаған, әділдігімен, даналығымен және туған жер алдындағы жоғары жауапкершілігімен ерекшеленген тұлға ретінде сақталған. Оның есімі ауызша тарихи әңгімелер мен аңыздарда қайсарлықтың, батылдықтың және Отанға адалдықтың символы ретінде аталады.

Қалақ батырдың мазары Зеренді ауданына қарасты Күсеп ауылының маңындағы Қалақ тауы етегіндегі Айғыржал қонысында орналасқан. Бұл орын көптеген ұрпақтар бойы жергілікті халық тарапынан қазақ даласының көрнекті қорғаушысына тағзым ететін қасиетті мекен ретінде құрметтеліп келеді. Мұнда батыр рухына тағзым ету дәстүрі сақталған, ал оның есімі ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.

Қалақ батырдың жерленген орны Ақмола облысының тарихи-мәдени және киелі объектілерінің бірі болып табылады. Бұл ескерткіш қазақ халқының азаттығы мен туған жерін қорғау жолындағы қаһармандық күресін бейнелейтін өңірдің тарихи және рухани мұрасының маңызды бөлігі саналады. Объекті тарихи жадыны сақтау, өлкенің әскери тарихын зерттеу, жас ұрпақты отансүйгіштікке тәрбиелеу және Қазақстанның мәдени мұрасын насихаттау ісінде ерекше маңызға ие.