Қылышбай әулие жерленген жері

Киелі объекті

XIX ғасыр 

Жақсы ауданы,Терісаққан а., Терісаққан өзенінің жанында

Географиялық координаттары:51.230134, 67.447898

Қылышбай әулие – ХІХ ғасырда өмір сүрген, қазіргі Ақмола облысы Жақсы ауданының аумағымен байланысты халық жадында сақталған рухани тұлға, әулие әрі дана адам. Оның өмірбаяны туралы жазба деректер өте аз болғанымен, Қылышбай әулиенің есімі жергілікті халықтың ауызша тарихында, аңыз-әңгімелері мен тарихи жадында сақталып, өңірдің рухани және мәдени мұрасының ажырамас бөлігіне айналған.

Тарихи-өлкетану деректеріне сәйкес, Қылышбай әулие Орта жүздің Арғынруының Қанжығалыдан шыққан. Ол қазақтың белгілі батыры, Кенесары Қасымұлының серігі әрі үзеңгілесі Жекебатырдың жиеншары болып келеді. Қылышбай әулиенің Жекебатыр әулетімен туыстық байланысы оның өмірін ХІХ ғасырдағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысымен сабақтастыра қарастыруға мүмкіндік береді.

Қылышбай әулиенің өмір сүрген кезеңі қазақ даласындағы саяси және әлеуметтік өзгерістерге толы кезеңмен тұспа-тұс келді. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Ресей империясының қазақ жеріне ықпалы күшейіп, дәстүрлі хандық билік жойылып, дала өңірлерін басқару жүйесі өзгеріске ұшырады. Осы үдерістерге жауап ретінде 1837–1847 жылдары Кенесары Қасымұлының басшылығымен қазақ халқының ең ірі ұлт-азаттық қозғалысы болды. Кенесары хан қаза тапқаннан кейін де оның серіктері мен олардың ұрпақтары халық арасында үлкен құрметке ие болып, ел тәуелсіздігі жолындағы күрес пен дәстүрлі құндылықтарды дәріптеушілер ретінде танылды.

Халық жадында Қылышбай әулие ерекше рухани қасиеттерге ие, көрегендігі мен даналығы мол тұлға ретінде сақталған. Жергілікті тұрғындар оны әділ кеңесші, қиын жағдайда жөн сілтейтін рухани тәлімгер ретінде құрметтеген. Өзінің жоғары рухани беделінің арқасында ол «әулие» деген құрметті атаққа ие болған. Қазақ халқының дәстүрлі түсінігінде әулие – қасиетті, тақуа және халық ерекше қастерлейтін адам болып саналады.

Қылышбай әулиенің есімімен байланысты ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан бірнеше аңыз бар. Солардың ең белгілілерінің бірі Кенесары Қасымұлының қазасынан кейінгі оқиғаларға қатысты айтылады. Аңыз бойынша, Қылышбай Кенесары ханның өлімі үшін кек алып, әділдікті қалпына келтіру мақсатында қырғыз жеріне жорық жасап, қазақ даласына бес жүзден астам қырғыз отбасын көшіріп әкелген. Бұл оқиғаның тарихи шынайылығы құжат жүзінде дәлелденбегенімен, ол жергілікті халықтың тарихи жадында сақталып, сол дәуірге қатысты көзқарасын білдіретін маңызды аңыздардың бірі.

Тағы бір аңызда Қылышбай әулиенің ерекше рухани күші туралы айтылады. Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда, қатты қуаңшылық жылдары ол Жаратқаннан жауын тілеумен болып, дұғасынан кейін жаңбыр жауған екен. Соның нәтижесінде адамдар мен малды аштық пен қырғыннан аман алып қалған деген сенім қалыптасқан. Сондықтан халық оған бата сұрап, ақыл-кеңес алу үшін жиі келіп отырған.

Сондай-ақ Қылышбай әулиенің өмірінің соңғы кезеңіне қатысты да аңыз сақталған. Ел ішінде тараған әңгімелерге сәйкес, ол дүниеден озар алдында өзінің жерленетін орнын алдын ала көрсетіп, бұл жердің келешекте халық тәу ететін қасиетті орынға айналатынын болжаған. Оның қайтыс болуынан кейін осы жерде мазар тұрғызылып, уақыт өте келе алыс-жақын өңірлерге танымал зиярат орнына айналған.

Халық арасында Қылышбай әулиенің мазарына зиярат еткен жолаушылар жан тыныштығын тауып, сапарларын сәтті аяқтағаны туралы да әңгімелер кең тараған. Осындай наным-сенімдер оның жерленген орынның киелі жер ретінде ерекше құрметтің қалыптасуына және оның жергілікті халықтың рухани орталығы ретінде танылуына ықпал еткен.

Қылышбай әулиенің өмірі мен қызметіне қатысты негізгі аңыздар Терісаққан өзенінің аңғарымен байланысты. Ол осы өңірде өмір сүріп, жергілікті халық арасында зор беделге ие болған. Оның күнделікті қызметі туралы нақты деректер сақталмағанымен, халық аңыздарының мазмұнына сүйенгенде, Қылышбай әулие рухани тәлімгер, дана кеңесші және дәстүрлі адамгершілік құндылықтардың сақтаушысы болған деп пайымдауға болады.

Қылышбай әулиенің мазары Ақмола облысы Жақсы ауданының аумағында, Терісаққан ауылынан шамамен 18 шақырым, ал Терісаққан өзенінен 10 шақырым жерде орналасқан. Бүгінде бұл нысан Ақмола облысының киелі орындарының бірі болып саналады және тарихи-мәдени әрі рухани мұра ескерткіші ретінде маңызды орын алады.

Қылышбай әулиенің тұлғасы өңір халқының тарихи жадында ерекше орынға ие. Ол туралы жазба деректердің аздығына қарамастан, сақталған аңыздар мен ауызша мәліметтер оның өз заманының беделді әрі құрметті тұлғаларының бірі болғанын көрсетеді. Қылышбай әулиенің мазары бүгінгі күні де Ақмола өңірінің рухани тарихы мен халықтық дәстүрлерін айқындайтын маңызды тарихи-мәдени мұра объектілерінің бірі болып қала береді.