Паң Нұрмағанбет кесенесі

Киелі объекті

ХХ ғасырдың басы

Степногорск қ., 3 км жерде орналасқан

Географиялық координаттары: 52°22'56.2"N 71°52'49.1"E

Паң Нұрмағанбет кесенесі Ақмола облысы Степногорск қаласының маңында орналасқан және өңірдің маңызды тарихи-мәдени әрі киелі объектілердің бірі болып табылады. Бұл ескерткіш қазақтың белгілі қоғам қайраткері, меценат әрі қайырымдылық жасаушысы Нұрмағанбет Сағынайұлының есімімен байланысты болған. Халық арасында ол Паң Нұрмағанбет атымен кеңінен танылған.

Нұрмағанбет Сағынайұлы 1848 жылы атақты бай Сағынайдың отбасында дүниеге келген. Ол өз дәуіріндегі ең ықпалды әрі дәулетті адамдардың бірі болды. Негізгі кәсібі асыл тұқымды жылқы өсіру, дәстүрлі мал шаруашылығын дамыту және қазақ ауылдарының шаруашылық өмірін қолдау болды. Замандастары оның іскерлігін, жомарттығын және Ақмола өңіріндегі жоғары беделін ерекше атап өткен.

Тарихта оның әкесі Сағынайдың есімі айрықша орын алады. 1886 жылы Сағынайға арналған ас қазақ халқы тарихындағы ең ауқымды астардың бірі ретінде белгілі. Аталған асқа қазақтың үш жүзінен өкілдер, белгілі билер, батырлар, сұлтандар және қоғам қайраткерлері жиналды. Замандастарының деректеріне қарағанда, ас өткізу үшін 500-ге жуық ақ үй тігілген, жүздеген Бұхар кілемдері мен шапандар сатып алынған, қонақтарға арналған мыңдаған сыйлықтар дайындалған. Бұл тарихи оқиға халық жадында қазақ жұртының бірлігі мен Ұлы даланың қонақжайлылығының айқын көрінісі ретінде сақталды.

Нұрмағанбет халық арасында «Паң» деген құрметті атқа ие болды. Бұл атау оның жоғары қоғамдық мәртебесін, дәулетін және ел арасындағы зор беделін білдіреді. Оның есімі жомарттықтың, тектіліктің және халық игілігіне адал қызмет етудің үлгісіне айналды.

Тарихи деректер мен халық аңыздарына сәйкес, 1890–1891 жылдары Ресей тағының мұрагері Николай Александровичтің (болашақ император Николай ІІ) Сібір мен Дала өлкесіне жасаған сапары кезінде Паң Нұрмағанбет салтанатты қарсы алу шараларын ұйымдастыруға қатысқан. Ел аузындағы әңгімелерде оның сән-салтанаты келіскен ақ орда тігіп, тақ мұрагеріне мың жылқы сыйға тартқаны айтылады. Киіз үйдің ішкі жасауы мен безендірілуі ерекше байлығымен және шеберлігімен көзге түскен. XX ғасырдың басында бұл киіз үй Ресей империясы мен Еуропада өткен көрмелерде көрсетілген. Аңыз бойынша кейіннен ол Санкт-Петербург қаласындағы музей қорына тапсырылған болатын.

Нұрмағанбет Сағынайұлы діндар адам болған. Ол қасиетті Меккеге төрт рет қажылық сапар жасап, мұсылмандық парызын өтеген. Сол кезеңде мұндай сапарлар өте сирек кездесетін әрі үлкен материалдық шығын мен зор рухани төзімділікті талап ететін игі іс саналды. 1908 жылғы қажылықтарының бірінде ол Шам қаласынан (Дамаск) қазақ даласынан қасиетті мекендерге бет алған қажылардың тынығып, қоныстануы үшін бірнеше үй сатып алған.  Осы игі бастаманың арқасында көптеген қазақ қажылары ұзақ та ауыр сапар барысында қауіпсіз демалуға мүмкіндік алды.

Паң Нұрмағанбет халқының рухани өмірінің дамуына да ерекше көңіл бөлді. Өз қаражатына туған ауылында ағаш мешіт салдырып, оны діни ағарту мен қоғамдық өмірінің маңызды орталығына айналды. Ол дін қызметкерлеріне қолдау көрсетіп, мұқтаж жандарға көмек беріп, жастардың білім алуына жағдай жасауға атсалысты.

Тарихи деректерде оның XX ғасырдың басындағы қазақ ұлттық зиялыларына көрсеткен қолдауы туралы да айтылады. Атап айтқанда, Сәкен Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешу» атты мемуарлық шығармасында оның ұлт-азаттық қозғалыс жетекшілері мен «Алаш» қозғалысының қайраткерлері – Әлихан Бөкейханға, Ахмет Байтұрсынұлына және Міржақып Дулатұлына қаржылай көмек көрсеткені туралы айтылады. Бұл деректер оның ел тағдырына бейжай қарамаған азаматтық ұстанымын және қазақ қоғамының өркендеуіне қосқан үлесін айғақтайды.

Нұрмағанбет Сағынайұлы дүниеден өткеннен кейін оның есімі халық жадында қайырымдылықтың, биік руханияттың және өз ел мүддесіне адал қызмет етудің жарқын үлгісі ретінде сақталды. Оның өмір жолы XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қазақ даласының қоғамдық және мәдени өмірінің ерекшеліктерін айқын көрсетеді.

Паң Нұрмағанбет кесенесі – көрнекті тұлғаның рухына тағзым ететін және оның тарихи мұрасын ұлықтайтын қасиетті орын. Бүгінде қасиетті орынға ұрпақтары, зерттеушілер, зиярат етушілер және Қазақстанның тарихы мен рухани мұрасына қызығушылық танытатын азаматтар келіп тұрады.

Қазіргі уақытта Паң Нұрмағанбет кесенесі Ақмола облысының тарихи-мәдени және киелі объектілердің қатарынан орын алады. Ол қазақ даласының белгілі қайраткері, меценаты және қайырымды азаматының өмірімен байланысты өңірлік маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші болып табылады. Бұл объекті тарихи жадыны сақтауда, дәстүрлі мәдениет пен рухани мұраны зерттеуде, сондай-ақ жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеуде және ұлттық мәдени құндылықтарды насихаттауда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар ол жас ұрпақты отансүйгіштік рухта тәрбиелеуге және ұлттық мәдени мұраны кеңінен насихаттауға қызмет етеді.