Бөгенбай би кесенесі

Киелі объекті

XVIII ғ., кесене  2007 ж. орнатылған

Зеренді ауданы, Бөгенбай би а.

Географиялық координаттары: 52.739312, 69.186085

Ақмола облысы Зеренді ауданының Бөгенбай би ауылында орналасқан Бөгенбай би кесенесі өңірдің маңызды тарихи-мәдени және киелі объектілерінің бірі болып табылады. Бұл кесене қазақ халқының тарихында өзіндік із қалдырған көрнекті қоғам қайраткері, би, батыр әрі шешен Бөгенбай бидің құрметіне тұрғызылған.

Бөгенбай би 1761 жылы қазіргі Зеренді ауданының аумағында дүниеге келген. Ол жастайынан қазақтың дәстүрлі құқық жүйесін, әдет-ғұрыптарын және дала заңдарын (адат) меңгеруге ерекше қабілет танытқан. Бөгенбай биге есім қазақ халқының азаттық жолындағы күресінің даңқты батыры, атақты қолбасшы Бөгенбай батырдың құрметіне қойылған. Өзінің әйгілі аттасының өнегесін үлгі еткен Бөгенбай би бүкіл ғұмырын халқына қызмет етуге, оның мүддесін қорғауға және ел ішіндегі қоғамдық тәртіп пен бірлікті нығайтуға арнаған.

Бөгенбай би тарихта әділ би, білікті мәмілегер және дарынды шешен ретінде танылды. Дала заңдарын терең меңгеруі мен күрделі дауларды әділ шешудегі шеберлігінің арқасында ол халық арасында зор беделге ие болды. Даналығы, көрегендігі және ең қиын жағдайларда дұрыс шешім қабылдай білу қабілеті үшін замандастары оны Аз Көмекей Бөгенбай деп атаған. Бұл атау оның қазақ қоғамындағы жоғары мәртебесі мен ерекше құрметке ие болғанын көрсетеді.

Халық аңыздары мен тарихи деректерге сәйкес, Бөгенбай би Кенесары Қасымұлының кеңесшісі әрі сенімді өкілі болған. Ол маңызды мемлекеттік мәселелерді талқылауға, халық жиындары мен кеңестерге қатысып, ел мүддесін қорғаған. Сонымен қатар Бөгенбай би әскери өнерді де жетік меңгерген, сондықтан ол тек би ретінде ғана емес, туған жерін қорғауға әрдайым дайын батыр ретінде де халық құрметіне бөленген.

Оның өмірінде қазақ мемлекеттілігінің дәстүрлі сабақтастығы ерекше орын алды. Бөгенбай би Абылай ханды көріп, онымен жүздескен, кейіннен қазақ жерінің тәуелсіздігі жолындағы ұлт-азаттық қозғалысты басқарған соңғы қазақ ханы Кенесары ханның қызметіне қатысқан тарихи тұлғалардың бірі болды.

Бөгенбай би ұзақ та мағыналы ғұмыр кешіп, 105 жасқа қараған шағында дүниеден өткен. Оның есімі халық жадында даналықтың, әділдіктің, елге адал қызмет етудің және ата-баба дәстүріне беріктіктің символы ретінде сақталды. Көрнекті би әрі қоғам қайраткерінің есімін мәңгі есте қалдыру мақсатында 2007 жылы қыркүйек айында Бөгенбай би ауылының маңында қызыл кірпіштен кесене тұрғызылды. Кесененің биіктігі шамамен 7 метрді құрайды. Кесене жанында Тоғайұлы Әз батырдың да жерленуі мемориалдық кешеннің тарихи маңызын арттыра түседі.

Бүгінде Бөгенбай би кесенесі Ақмола облысының тарихи-мәдени мұрасы мен киелі географиясының маңызды объектілерінің бірі болып саналады. Ол қазақ даласының көрнекті тұлғаларын ұлықтайтын тағзым орны ретінде тарихи жадыны сақтауға, ұлттық мемлекеттілік пен дәстүрлі құқық тарихын зерделеуге, сондай-ақ жас ұрпақты отансүйгіштік рухта тәрбиелеуге қызмет етеді. Мемориалдық кешенге жыл сайын өңір тұрғындары, зерттеушілер, зиярат етушілер және Қазақстанның тарихы мен рухани мұрасына қызығушылық танытатын қонақтар келеді.