«Ораз аталық» бұлағы

Киелі обьекті

табиғи ландшафт

Бурабай ауданы, Бурабай к.

Географиялық координаттары: (53°11'25.9"N 70°18'14.1"E)

 «Ораз аталық» (Ораз бұлақ) бұлағы - Ақмола өңіріндегі киелі табиғи объектілердің бірі. Халық оны ежелден күш-қуат сыйлайтын, рухани тазару мен тарихи жадының символына айналған қасиетті орын ретінде қабылдайды. Бұл жерге адамдар сергіп, табиғаттың қуатын сезіну және қазақ мемлекеттілігінің тарихымен, Абылай ханның тұлғасымен байланысты өткенге рухани тұрғыдан тағзым ету үшін келеді.

Бурабай өңірінде Абылай хан есімімен тығыз байланысты көптеген жер-су атаулары кең таралған. Олардың қатарында «Ханның қызыл ағашы», «Хан көлі», «Абылай хан алаңы», Кенесары үңгірі, сондай-ақ Кенесары хан, Наурызбай батыр, Ақылбай, Ақылбай асуы және Ораз бұлақпен байланысты қоныстар мен тарихи мекендер бар. Бұл географиялық атаулар халықтың терең тарихи жадын айқындап, өңірдің қазақ мемлекеттілігі тарихындағы айрықша орнын дәлелдейді.

Халық аңыздары бойынша, Ораз бұлақпен Абылай ханның жастық шағына қатысты маңызды оқиғаға байланысты, әкесі қаза тапқаннан кейін 13 жастағы Әбілмансұрды (болашақ Абылай ханды) Ораз есімді адам қамқорлығына алып, қолдау көрсеткен. Аңыз бойынша, ол жас баланың қиын кезеңде аман қалуына көмектесіп, жанынан табылып, тәрбиешісі әрі қамқоршысы болған. Біраз уақыт Әбілмансұр қарапайым халық арасында өмір сүріп, мал шаруашылығымен айналысқан, кейіннен Әбілмәмбет ханның қамқорлығына өткен.

Өңірдің тарихи аңыздарында Ораз «аталық» ретінде сипатталады, яғни болашақ ханды тәрбиелеп, бағыт-бағдар берген тәлімгер әрі қамқоршы болған. Қазақтың дәстүрлі мәдениетінде аталық институтының орны ерекше еді. Аталықтар жас сұлтандарға жолсерік болып, дала заңдарын, әдеп-ғұрыпты, жауынгерлік пен адамгершілік қағидаларын үйреткен. Ауызша тарихи деректер бойынша, Ораз Орта жүздің жергілікті руларының арасынан шыққан және дала ақсақалдары арасында зор құрметке ие болған. Оның есімі Абылай ханның тағдырымен және XVIII ғасырдағы қазақ хандығының қалыптасу кезеңімен тығыз байланысты болғандықтан, халық жадында сақталған.

Ораз тұлғасының ерекше маңызы — оның болашақ ханды тәрбиелеудегі рөлінде. Ауызша тарихи деректерде ол тек құтқарушы ғана емес, сонымен бірге Абылайдың алғашқы адамгершілік ұстанымдарын қалыптастырған тұлға ретінде көрінеді. Ол Әбілмансұрды төзімділікке, үлкенді құрметтеуге, батылдық пен жауапкершілікке баулыған. Кейін дәл осы қасиеттер болашақ ханның көшбасшылық болмысының негізіне айналды.

Аңыз бойынша, Абылай хан кейін Ораздың еңбегін жоғары бағалап, қазіргі бұлақ маңындағы жерлерді сыйға берген. Осы жерде Ораздың қыстауы орналасқан, ал уақыт өте келе бұл мекен болашақ ханды құтқарып, тәрбиелеген адамның құрметіне «Ораз бұлақ» аталып кеткен. Бұлақ біртіндеп халық тағзым ететін қасиетті орынға айналды. Жергілікті жұрт бұлақ суын ерекше таза әрі шипалы деп санаған. Сондықтан жолаушылар мен маңайдағы ауыл тұрғындары бұл жерге аялдап, тынығып, дәрет алып, рухани тазару рәсімдерін жасаған.

Бұлаққа жақын маңда Ораздың жерленген жері орналасқан. Оның ұрпақтары Абылай хан тағдырындағы және қазақ тарихындағы Ораздың рөлін айқындайтын ескерткіш белгі орнатқан. Халық жадында Ораз адалдықтың, даналықтың және болашақ ханға деген беріктіктің үлгісі ретінде сақталды. Ал бұлақтың өзі қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу дәуірін бейнелейтін тарихи ескерткішке айналды.

Дәстүрлі қазақ қоғамында ақсақалдар мен тәлімгерлер институтының маңызы зор болған. Ораз секілді беделді тұлғалар кеңесші, тәрбиеші және рухани бағдар беруші қызметін атқарған. Олар болашақ билеушілердің тұлға болып қалыптасуына ықпал етіп, өмірлік тәжірибе мен рухани құндылықтарды жеткізген, сондай-ақ хандықтың саяси және қоғамдық өміріне әсер еткен.

Қасиетті Ораз бұлақ Абылай хан ауылдық округіне қарасты Ескі Қарабауыр ауылының маңында, Бурабай ауданында орналасқан. Көкшетау қаласынан Ақылбай ауылы арқылы бұлаққа дейінгі арақашықтық шамамен 85 шақырымды құрайды. Бұлақ көркем табиғат аясында, төбелердің етегіндегі далалық аймақта орналасқан. Таза бұлақ суы мен тарихи аңыздардың арқасында бұл жер ұзақ жылдар бойы жергілікті киелі нысан ретіндегі маңызын сақтап келеді.

Бүгінде Ораз бұлақ тек табиғи объекті ғана емес, тарихи-рухани символ ретінде де қабылданады. Ол өмір мен тазалықтың бастауы саналатын суға деген құрмет дәстүрімен, сондай-ақ ұлы билеушінің тәрбиесі мен қалыптасуы туралы тарихи жадымен сабақтасып жатыр.

V Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының ашылуына орай қасиетті Ораз бұлақтан торсыққа су құйылып, оны облыс орталығына жеткізу рәсімі өткізілді. Бұл су Қазақстан Республикасының Конституция күніне арналған ресми мәдени іс-шараларда пайдаланылды.

Осылайша, Ораз бұлақ — табиғи мұраны, тарихи жадты және халықтың рухани дәстүрлерін тоғыстырған бірегей киелі объекті. Сонымен қатар ол Абылай ханның тұлға болып қалыптасуындағы тәлімгерлердің маңызды рөлін және қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу тарихын бейнелейді.